RPO ve RTO Nedir? İş Sürekliliğinde Neden Hayati Önem Taşır?

Şirketlerin dijital operasyonları büyüdükçe, “kesinti” artık sadece BT tarafında yaşanan teknik bir sorun değil; satıştan üretime, müşteri deneyiminden regülasyon uyumuna kadar tüm iş süreçlerini etkileyen bir risk haline geliyor. Felaket Kurtarma, Yedekleme (Backup) ve Ağ Kurtarma (Network Recovery) gibi başlıklarda bu riskin nasıl yönetileceğini konuşuyoruz.

Bu yazıda ise iş sürekliliğinin iki kritik metriğine odaklanacağız: RPO (Recovery Point Objective) ve RTO (Recovery Time Objective). Çünkü doğru tanımlanmamış RPO/RTO hedefleri, en iyi teknolojiyi bile “yanlış beklenti” ile başarısız gösterebilir.

RPO (Recovery Point Objective) Nedir?

RPO, bir kesinti yaşandığında ne kadar veri kaybını tolere edebileceğinizi tanımlar. Daha teknik anlatımla: Sistemleri geri döndürürken kabul edilebilir maksimum “geri sarma noktası”dır.

Örneğin RPO’nuz 15 dakika ise, en kötü senaryoda son 15 dakikalık veriyi kaybetmeyi kabul ediyorsunuz demektir. Bu hedef; yedekleme sıklığını, replikasyon mimarisini ve veri tutarlılığı yaklaşımını doğrudan belirler.

RTO (Recovery Time Objective) Nedir?

RTO, bir kesinti sonrası sistemin ne kadar sürede tekrar çalışır hale gelmesi gerektiğini tanımlar. Yani “maksimum kabul edilebilir kesinti süresi”dir.

Örneğin RTO’nuz 1 saat ise, kesinti yaşandığında ilgili servisin en geç 1 saat içinde yeniden ayağa kaldırılması hedeflenir. Bu hedef; otomasyon seviyesini, failover tasarımını ve DR (Disaster Recovery) operasyonlarını şekillendirir.

RPO ve RTO Arasındaki Fark

RPO ve RTO aynı şey değildir; biri veri kaybı toleransını, diğeri kesinti toleransını ölçer. İkisi birlikte, “bir kriz anında şirkete ne olacak?” sorusunun çerçevesini çizer.

• RPO: “En fazla ne kadar veriyi kaybedebiliriz?”
• RTO: “En geç ne kadar sürede geri dönmeliyiz?”

Önemli bir not: Çok düşük RPO ve çok düşük RTO hedefleri, genellikle daha yüksek mimari karmaşıklık ve maliyet anlamına gelir. Buradaki amaç “en düşük değerleri” istemek değil, işin gerçek toleransına uygun hedefleri belirlemektir.

RPO ve RTO’yu Neden Şirket Seviyesinde Sahiplenmek Gerekir?

RPO/RTO, BT’nin tek başına karar vereceği metrikler değildir. Çünkü bu hedefler; finansal kayıp, operasyonel duruş, müşteri memnuniyeti, itibar riski ve regülasyon uyumu gibi iş sonuçlarını belirler. Bu yüzden doğru yaklaşım; BT, iş birimleri, risk/uyum ekipleri ve yönetimin birlikte karar verdiği bir modeldir.

Bu yaklaşımın temeli çoğu zaman Business Impact Analysis (BIA) ile atılır: Hangi sistem ne kadar kritik? 1 saatlik kesinti neye mal olur? 1 günlük veri kaybı kabul edilebilir mi?

RPO/RTO Hedefleri Teknik Tasarımı Nasıl Değiştirir?

RPO ve RTO hedefleri, “hangi teknolojiyi kullandığınızdan” daha önce gelir. Çünkü mimariyi hedefler belirler. Aynı altyapı üzerinde farklı hedefler, tamamen farklı çözümler gerektirir.

1) Yedekleme Sıklığı ve Tipi

RPO küçüldükçe, yedekleme sıklığı artar; snapshot, log bazlı yedekleme, CDP (Continuous Data Protection) veya replikasyon gibi yöntemler gündeme gelir. Bu noktada yedekleme stratejisini doğru kurmak kritik hale gelir. Detaylı yaklaşım için: Yedekleme (Backup) Nedir? Çeşitleri ve Hayati Stratejileri

2) Replikasyon: Senkron mu, Asenkron mu?

Çok düşük RPO hedeflerinde senkron replikasyon cazip görünür; ancak gecikme, mesafe ve uygulama tutarlılığı gibi faktörler tasarımı zorlaştırabilir. Asenkron replikasyon ise genelde daha esnektir; fakat “az da olsa veri kaybı” olasılığını kabul etmeyi gerektirir.

3) DR Mimarisi: Cold / Warm / Hot Standby

RTO hedefi küçüldükçe, “beklemede” tutulan ortamın sıcaklığı artar:

• Cold Standby: Altyapı hazır değildir; kurulum ve geri dönüş daha uzun sürer (daha uzun RTO).
• Warm Standby: Kritik bileşenler hazırdır; geri dönüş orta seviyededir.
• Hot Standby / Active-Active: Sistemler paralel çalışır; en düşük RTO hedefleri için uygundur.

DR yaklaşımının temelleri için: Felaket Kurtarma: Şirketinizin Sürekliliğini Sağlayacak Stratejiler

4) Otomasyon ve Runbook’lar

Kağıt üzerindeki RTO hedefi, ancak otomasyon ve iyi hazırlanmış runbook’larla gerçek olur. Failover adımlarının manuel olduğu ortamlarda, “teoride 30 dakika” hedefi pratikte saatlere uzayabilir.

5) Gözlemlenebilirlik: Kanıtlanabilir RPO/RTO

RPO/RTO sadece “hedef” değil; düzenli testlerle ölçülmesi ve kanıtlanması gereken metriklerdir. Loglama ve izleme katmanı olmadan, geri dönüş sürelerini gerçekçi şekilde takip etmek zordur. Bu perspektif için: LOG Nedir? Loglama Nasıl Yapılır?

Pratik Örnek: Aynı Şirkette Farklı Sistemler, Farklı RPO/RTO

Aynı şirket içinde bile tüm sistemlerin RPO/RTO’su aynı olmak zorunda değildir (ve çoğu zaman olmamalıdır). Örneğin:

• Ödeme / üretim / müşteri işlemleri: Daha düşük RPO ve RTO gerektirir.
• CRM / ERP raporlama: Orta seviyede hedefler yeterli olabilir.
• Dev/Test ortamları: Daha esnek (daha yüksek) hedeflerle yönetilebilir.

Bu ayrımı yapmak; maliyeti optimize ederken kritik sistemlerde risk iştahını doğru yönetmenizi sağlar. Altyapı stratejisi tarafında ilgili değerlendirmeler için: Hibrit Bulut Nedir? Yönetim Stratejileri Nelerdir? ve Sunucu Barındırma Güvenlik Önlemleri ve İş Sürekliliği içeriklerine de göz atabilirsiniz.

RPO/RTO Belirlemek İçin 6 Net Soru

1. Bu sistem durursa, 1 saat içinde şirkete etkisi ne olur (finansal/operasyonel/itibar)?
2. Bu sistemde 1 saatlik veri kaybı kabul edilebilir mi? Peki 15 dakika?
3. En kritik veri hangisi ve nerede üretiliyor (uygulama, veritabanı, dosya, cihaz, edge)?
4. Geri dönüşte hangi bağımlılıklar var (ağ, kimlik, DNS, sertifika, 3. parti servisler)?
5. Bugün “geri yükleme” gerçekten ne kadar sürüyor? En son ne zaman test edildi?
6. Hedefler regülasyon/denetim gereksinimleriyle uyumlu mu?

Sonuç: RPO ve RTO, İş Sürekliliğinin KPI’larıdır

RPO ve RTO; “yedek alıyoruz” demekten çok daha fazlasını ifade eder. Kesinti anında ne kadar veri kaybını ve ne kadar kesintiyi tolere edebileceğinizi belirler. Doğru tanımlandığında; teknoloji seçimini, mimariyi, operasyonu ve test planını aynı hedefte hizalar.

Ixpanse Teknoloji olarak; yedekleme, felaket kurtarma ve ağ kurtarma stratejilerinizi RPO/RTO hedeflerinize göre tasarlamanıza yardımcı oluyor, test edilebilir ve ölçülebilir iş sürekliliği planları oluşturuyoruz. Şirketinize özel bir değerlendirme ve yol haritası için bizimle iletişime geçebilirsiniz.